Το Μουσείο Εκμαγείων της Φιλοσοφικής Σχολής

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, μεταξύ 1928 και 1930, ιδρύθηκε στη Φιλοσοφική Σχολή από τον τότε καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Κ. Ρωμαίο το Μουσείο Εκμαγείων. Η ύπαρξη του μουσείου, που στεγαζόταν σε 3 αίθουσες του κεντρικού κτιρίου, είχε ως στόχο να γίνει η διδασκαλία της αρχαίας τέχνης «αρτία και εποπτική» (Ι. Βογιατζίδης - Σ.Π. Κυριακίδης, Το Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης 1926-1936 (1937) 16 εικ. 14-15).

Στη δεκαετία του 1970 το μουσείο μεταφέρθηκε στο υπόγειο του νέου κτιρίου της σχολής και μεταξύ 1975 και 1982 οργανώθηκε η έκθεση στην πρώτη αίθουσα, (σήμερα αίθουσα «Χρήστου Τσούντα»), υπό τη διεύθυνση του ομότιμου σήμερα καθηγητή Γ. Δεσπίνη. Το 1990-91 διαμορφώθηκε ο μεγαλύτερος από τους δύο χώρους (σήμερα αίθουσα «Κωνσταντίνου Ρωμαίου»), που περιλαμβάνει και μικρό αμφιθέατρο για διαλέξεις, υπό την εποπτεία της σημερινής διευθύντριας Θ. Στεφανίδου - Τιβερίου. Η αίθουσα αυτή επεκτάθηκε το 2000 και στο νέο χώρο εκτέθηκαν νέα σημαντικά αποκτήματα του μουσείου.

Ο χώρος και τα εκθέματα

Ο χαρακτηρισμός του μουσείου ως Μουσείου Εκμαγείων δηλώνει αυτομάτως ότι η πλειονότητα των εκθεμάτων είναι γύψινα εκμαγεία αρχαίων γλυπτών, αλλά και αντίγραφα έργων μικροτεχνίας, πήλινα ή μετάλλινα. Υπάρχουν επίσης και αντίγραφα τοιχογραφιών μινωϊκών και μυκηναϊκών αλλά και παλαιοχριστιανικών και βυζαντινών, καθώς και αντίγραφα βυζαντινών εικόνων. Ένα μέρος των εκθεμάτων αποτελούν τα πρωτότυπα έργα, κυρίως κεραμικής και μικροτεχνίας, που προέρχονται από δωρεές αλλά και από παλιότερες ανασκαφικές έρευνες της Φιλοσοφικής Σχολής.

Στην αίθουσα «Χρήστου Τσούντα» δεσπόζουν τα εκμαγεία του θεού από το Αρτεμίσιο και του Ηνιόχου των Δελφών, ενώ ξεχωρίζουν επίσης και τα εκμαγεία από τις πλάκες της δυτικής ζωοφόρου του Παρθενώνα. Εκτός από τα παραπάνω υπάρχουν αρκετά ακόμη εκμαγεία γνωστών αρχαϊκών και κλασικών έργων.

Σε τρεις προθήκες εκτίθενται αντίγραφα γνωστών έργων μικροτεχνίας της προϊστορικής περιόδου από τις Κυκλάδες, την Κρήτη και τις Μυκήνες, ενώ πέντε προθήκες περιλαμβάνουν πρωτότυπα έργα, αγγεία κυρίως, αλλά και ειδώλια και λυχνάρια, ορισμένα από τα οποία αποτελούν ευρήματα της ανασκαφής του Κ. Ρωμαίου στο Καραμπουρνάκι. Δυστυχώς η προέλευση των περισσότερων είναι άγνωστη, ενώ ορισμένα αποτελούν δωρεές ή δάνεια από συλλέκτες (Α. Χρηστομάνου, Γρ. Εμπεδοκλή, Ν. Τέλλογλου). Πρέπει επίσης να αναφερθούν τα νομίσματα διαφόρων περιόδων και πόλεων, πρωτότυπα και εκμαγεία, που είναι εκτεθειμένα σε ειδικά διαμορφωμένους πίνακες, πολλά από τα οποία αποτελούν δωρεές των συλλεκτών Πόρτολου και Πρωτονοτάριου, και, τέλος, τα αντίγραφα των τοιχογραφιών ενός παλαιοχριστιανικού τάφου της Θεσσαλονίκης, έργα του ζωγράφου Χρ. Λεφάκη.

Στην αίθουσα «Κωνσταντίνου Ρωμαίου» εκτίθεται μεγάλος αριθμός εκμαγείων διαφόρων περιόδων. Ξεχωρίζουν ο κολοσσιαίος κούρος του Σουνίου και τα εκμαγεία του τόξου του Γαλερίου, δωρεά της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων μαζί με τα προπλάσματα των κιονοκράνων και άλλων τμημάτων από τη διακόσμηση του Αγ. Δημητρίου. Στο ισόγειο της επέκτασης της αίθουσας αυτής εκτίθενται τα εκμαγεία από το ανατολικό αέτωμα του ναού του Διός της Ολυμπίας, δωρεάς της Ζ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Η έκθεση των μορφών του δυτικού αετώματος σε άλλο σημείο της αίθουσας πρόκειται να ολοκληρωθεί σύντομα. Στον όροφο εξάλλου της επέκτασης ολοκληρώνεται σύντομα έκθεση σειράς εκμαγείων αρχαϊκών έργων. Μία ακόμη έκθεση προετοιμάζεται, τέλος, στον προθάλαμο της αίθουσας, όπου θα εκτίθενται ελληνικά και ρωμαϊκά πορτρέτα. Ορισμένα από αυτά προήλθαν από πρόσφατη ανταλλαγή με το αντίστοιχο Μουσείο του Πανεπιστημίου του Gőttingen.

Δραστηριότητες του Μουσείου

Το Μουσείο Εκμαγείων απευθύνεται καταρχήν σε φοιτητές, για τους οποίους γίνονται συστηματικές ξεναγήσεις. Επιπλέον, στο αμφιθέατρό του πραγματοποιούνται τα Colloquia και διαλέξεις του Τομέα Αρχαιολογίας, καθώς επίσης φροντιστηριακά μαθήματα και ειδικά σεμινάρια. Εξάλλου, στο εργαστήριο του μουσείου πραγματοποιούνται από τους φοιτητές καταγραφές, αρχειοθέτηση και μελέτη υλικού, αρχαιολογικού αλλά και φωτογραφικού, που φυλάσσεται στο μουσείο.

Παράλληλα όμως το μουσείο απευθύνεται και στους μαθητές των σχολείων αλλά και στο ευρύ κοινό. Γι’ αυτό είναι επισκέψιμο τις εργάσιμες ημέρες από τις 9:00 το πρωί έως τις 2:00 μετά το μεσημέρι, ενώ οργανώνονται ξεναγήσεις για τα σχολεία.

Στους χώρους του μουσείου, τέλος, φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις, όπως η έκθεση με θέμα τα «κεραμικά εργαστήρια της Ετρουρίας και της Μεγάλης Ελλάδος», που έγινε με αφορμή το δανεισμό 14 οστράκων από το Μουσείο J. P. Getty.

Το προσωπικό του Μουσείου

Υπεύθυνη καθηγήτρια: Θεοδ. Στεφανίδου - Τιβερίου
Υπάλληλος με σχέση εργασίας αορ. χρόνου: Εμ. Γούναρη, δρ. αρχαιολογίας
Φύλακας: Αντωνία Γκανάτση

Τη φροντίδα του για το Μουσείο Εκμαγείων προσφέρει πάντοτε ο συντηρητής της Φιλοσοφικής Σχολής Τάσος Κουκιόγλου, ενώ οι εργασίες συντήρησης των εκμαγείων γίνονται από εξωτερικούς συνεργάτες.

Πληροφορίες

Υπόγειο Νέου Κτιρίου Φιλοσοφικής Σχολής
Τηλ. 2310.99.7301, 2310.99.7279
Ιστοσελίδα: http://web.auth.gr/hist/tomeis/archaeology/news/museum/museum_gr.htm