Το Ιστορικό Αρχείο Νεοελληνικής Εκπαίδευσης

Στον Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. λειτουργεί από το 1990 το Ιστορικό Αρχείο Νεοελληνικής Εκπαίδευσης (Ι.Α.Ν.Ε.). Στη σύσταση του Ι.Α.Ν.Ε. οδήγησε η έλλειψη από τη νεοελληνική επιστήμη ενός κέντρου έρευνας ιστορίας της νεοελληνικής εκπαίδευσης και η διαπίστωση ότι η ιστορία της εκπαίδευσης του νεοελληνισμού δεν ταυτίζεται με εκείνη του νεοελληνικού κράτους. Επιπλέον, ενώ η ιστορία μέσα στα στενά όρια του νεοελληνικού κράτους βασιζόταν σε αρκετά δημοσιευμένα ή προσπελάσιμα δεδομένα, η ιστορία της εκπαίδευσης πέραν των ορίων του κράτους καθιστούσε απαραίτητη και επείγουσα την ανεύρεση, δημοσίευση και αξιοποίηση του λανθάνοντος πρωτογενούς υλικού από όλο το χώρο της Βαλκανικής, που κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας αποτέλεσε περιοχή ελληνικής παιδείας.

Το παραπάνω κενό στην νεοελληνική επιστήμη έχει τη φιλοδοξία να συμπληρώσει το Ι.Α.Ν.Ε., το οποίο έθεσε ως στόχους του, καταρχάς, τη συλλογή, την ταξινόμηση και τη διαφύλαξη αρχειακού υλικού και πηγών σχετικών με την ιστορία της νεοελληνικής εκπαίδευσης και, εν συνεχεία, την επεξεργασία και την αξιοποίηση του συλλεχθέντος υλικού από ερευνητές και τους μεταπτυχιακούς φοιτητές του Τομέα Παιδαγωγικής που εργάζονται επιστημονικά στο χώρο αυτό.

Οι πηγές άντλησης του υλικού

Η στοιχειώδης ερευνητική υποδομή που διέθετε το Ι.Α.Ν.Ε. σταδιακά διευρύνθηκε και εμπλουτίστηκε σε όλα τα επίπεδα. Αυτό επιτεύχθηκε μετά από πολύ κόπο και προσπάθεια με διόδους που διανοίχτηκαν προς όλες τις σχετικές κατευθύνσεις. Πρώτα στα αρχεία της πόλης μας (το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας, το Αρχείο της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, τα Αρχεία Α΄/βάθμιας και Β΄/βάθμιας Εκπαίδευσης, καθώς και μεμονωμένων σχολικών μονάδων, όπου φυλάσσονται πολύτιμες ιστορικές πηγές). Το Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών στην Αθήνα αποτέλεσε την επόμενη πηγή άντλησης υλικού, και οι προσβάσεις στο Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης άνοιξαν για το Ι.Α.Ν.Ε. ένα πραγματικό θησαυροφυλάκιο.

Σήμερα, στο αρχείο του Ι.Α.Ν.Ε., που στεγάζεται στην αίθουσα 111 του παλαιού κτιρίου της Φιλοσοφικής, έχουν συγκεντρωθεί σημαντικές πηγές στις οποίες συμπεριλαμβάνονται:

• Αρχειακό υλικό:
  • Κείμενα κανονισμών (σχολείων, αδελφοτήτων, φιλεκπαιδευτικών συλλόγων κ.ά.).
  • Προγράμματα μαθημάτων.
  • Προγράμματα εξετάσεων σχολών.
  • Λογοδοσίες - εκθέσεις πεπραγμένων (φιλεκπαιδευτικών συλλόγων, αδελφοτήτων, σχολικών εφορειών).
  • Αρχεία σχολείων (βιβλία πράξεων, μαθητολόγια, μητρώα, βαθμολόγια, γενικοί έλεγχοι κ.τ.λ.).
  • Αρχεία - συλλογές εγγράφων.
  • Αρχειακό υλικό από Βουλγαρία.
  • Πρακτικά συνεδριάσεων Βουλής, επιτροπών παιδείας κ.ά.
  • Περιοδικά και εφημερίδες.
  • Συλλογές άρθρων.
  • Στατιστικές.
• Βιβλία
• Εκπαιδευτικό υλικό της «Επιτροπής Βοήθειας προς το Παιδί» και της Συντονιστικής Εκπαιδευτικής Επιτροπής, που αποτελούσαν τις εκπαιδευτικές αρχές των Ελλήνων πολιτικών προσφύγων στις χώρες του τέως ανατολικού συνασπισμού.
• Άλλο υλικό

Οι δραστηριότητες του Ι.Α.Ν.Ε. συμπεριλαμβάνουν ειδικά συνέδρια και ημερίδες, καθώς και σειρά εκδόσεων με μεταπτυχιακές εργασίες και διδακτορικές διατριβές φοιτητών.